نيست ، احتمال آن را داده‌اند كه كتاب موجود ، اثر مؤلف ديگرى باشد . « 1 » اما اين نمىتواند دليل درستى بر نفى نسبت شناخته شده كتاب مذكور باشد . كتاب اخبار الطوال دو بار به فارسى در آمده است . نخست توسط صادق نشأت كه ترجمه‌اش در سال 1346 خورشيدى توسط بنياد فرهنگ ايران چاپ شده است . بار ديگر ، توسط محمود مهدوى دامغانى كه ترجمه‌اش در سال 1371 توسط نشر نى چاپ شده است . اخيرا متن عربى و ترجمهء فارسى آن در نورالسيرة توسط مركز كامپيوترى علوم اسلامى در قم عرضه شده است . ابواسحاق ثقفى ( م 283 ) ابواسحاق ابراهيم بن محمد بن سعيد ثقفى كوفى اصفهانى از مورخان نيمهء دوم قرن سوم هجرى است . وى از نسل سعد بن مسعود است كه عموزادهء مختار بود و حاكم امام على عليه السلام در مدائن بود . نجاشى از وى ياد كرده و آثارش را به تفصيل برشمرده است . او مىنويسد : وى به اصفهان آمد و در آنجا سكنا گزيد . او زيدى مذهب بود و پس از آن به مذهب ما ( اماميه ) گرويد . جماعتى از قمىها مانند احمد برقى از او خواستند به قم بيايد ، او نپذيرفت و اصفهان را بدان دليل برگزيد كه ناصبيان در آن فراوان بودند . او تصميم گرفت تا كتابهايش را در آنجا روايت كند . پس از آن مىنويسد : وى آثار فراوانى دارد . آنگاه سى و شش عنوان كتاب براى او بر مىشمرد كه جز چند مورد ، بقيه تاريخى است . نوشته‌هاى ثقفى از نوع تك نگاريهايى است مانند آنچه كه ابومخنف و مدائنى و هشام كلبى مىنوشته‌اند . بيشتر آنها نيز مربوط به تحولات شيعى عراق است . برخى از عناوين عبارتند از : كتاب المبتدأ ، كتاب السيرة ، كتاب المغازى ، كتاب السقيفه ، كتاب فدك ، كتاب الرده ، اخبار عمر ، كتاب الشورى ، اخبار عثمان ، كتاب مقتل عثمان ، كتاب بيعة على عليه السلام ، كتاب الجمل ، كتاب صفين ، كتاب الحكمين ، كتاب النهروان ، كتاب الغارات ، كتاب مقتل على عليه السلام ، كتاب رسائله و اخباره عليه السلام ، كتاب قيام الحسن عليه السلام ، كتاب مقتل الحسين عليه السلام ، كتاب التوابين و . . . « 2 » ترتيب كتابهاى بالا از ماست و به نظر مىرسد ، وى اين كتابها را در كنار يكديگر تأليف كرده تا تاريخى عمومى از تمامى تحولات اين دوره نگاشته باشد . معمولا وقتى از تك

--> ( 1 ) . التاريخ العربى و المورخون ، ج 1 ، ص 248 ؛ دربارهء اخبار الطوال نك : مجله نور علم ، ش 38 ، صص 163 - 154 ( 2 ) . رجال النجاشى ، ص 17